การศึกษาของคณะสงฆ์ไทยในปัจจุบัน

๑.    หลักสูตรแผนกธรรม-บาลี (น.ธ.ตรี,โท,เอก ประกาศใช้ พ.ศ.๒๔๔๕, เปรียญธรรม ๑-๙ ประโยคแบบ ปัจจุบันประกาศใช้  พ.ศ.๒๔๓๙) ใช้เวลาเรียน ๑๐ ปี จบปริญญาตรี หรือจบเปรียญธรรม ๙ ประโยค
๒.     หลักสูตรพระปริยัติธรรมสายสามัญ ประกาศใช้ พ.ศ.๒๕๑๔ โดยกระทรวงศึกษาธิการ (ม.๑-๖) จบแล้ว

ต่อปริญญาตรีที่มหาวิทยาลัยสงฆ์ ๒ แห่ง คือ

-มหาวิทยาลัยมหามกุฎราชวิทยาลัย (ร.๕ ทรงสถาปนาเมื่อ ๑ ตุลาคม พ.ศ.๒๔๓๖ มีวิทยาเขตทั่ว ประเทศ ๗ แห่ง) และ
-มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย (ร.๕ ทรงสถาปนาเมื่อ พ.ศ.๒๔๓๐ มีวิทยาเขตทั่ว ประเทศ ๑๐ แห่ง)

ใช้เวลาเรียน๑๐ ปี จบปริญญาตรี

จากนั้น ศึกษาต่อระดับปริญญาโท อีก ๒ ปี ในสถาบันการศึกษาเดิมหรือมหาวิทยาลัยของ รัฐและเอกชนได้ทั้งในและต่างประเทศ อาทิอินเดีย, ศรีลังกา, พม่า

นอกเหนือจากการศึกษา ๒ ประเภทที่คณะสงฆ์ได้จัดไว้แล้ว ยังมีการศึกษา กลุ่มพระ คัมภีร์สัททาวิเสส หรือคัมภีร์ไวยากรณ์โบราณ อันเป็นวิชาพื้นฐาน เพื่อความเชี่ยวชาญในพระ ไตรปิฏก ที่มีมาแต่โบราณกาล (เมื่อคณะสงฆ์ปรับปรุงการศึกษาใหม่ตามข้อ ๑ และ ๒ ข้างต้น ทำให้หยุดการศึกษาคัมภีร์เหล่านี้มาตั้งแต่ พ.ศ. ๒๔๓๖)

กลุ่มพระคัมภีร์สัททาวิเสส มีรายชื่อที่ปรากฎในหอสมุดแห่งชาติจำนวน ๑๕๓ คัมภีร์ แยก เป็น ๔ กลุ่มดังนี้
-กลุ่มคัมภีร์ไวยากรณ์ เช่น คัมภีร์กัจจายนะ (ต่อมาเรียกมูลกัจจายน์), ปทรูปสิทธิ โมค คัลลานะ, สัททนีติ, สัททสังคหะ
-กลุ่มคัมภีร์พจนานุกรม หรือ คัมภีร์นิฆัณฑุ เช่น อภิธานัปปทีปิกา
-กลุ่มคัมภีร์ฉันทลักษณ์ เช่น คัมภีร์วุตโตทัย
-กลุ่มคัมภีร์เกฏุภะ (อลังการ) เช่น คัมภีร์สุโพธาลังการ

สำหรับสถานศึกษาเพื่อการฟื้นฟูพระคัมภีร์สัททาวิเสส ในปัจจุบันมี ๔ แห่ง คือ : 

-วิทยาเขตบาฬีศึกษาพุทธโฆส มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย นครปฐม 

-วัดท่ามะโอ จ.ลำปาง
-วัดมหาธาตุ คณะ ๒๕ กรุงเทพฯ
-วัดหาดใหญ่สิตาราม อ.หาดใหญ่ จ.สงขลา